دانلود رایگان تحقیق در مورد جلوه های حجاب

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن دانلود رایگان تحقیق در مورد جلوه های حجاب :

جلوه های حجاب
جلوه های حجاب:
آن چه مسلم است حجاب تنها پوشش ظاهری نیست, بلکه حجاب در گفتار, نگاه و رفتار نیز از مصادیق آن است و در این موارد تقریباٌ زن و مرد از وظایف یکسان برخوردار هستند. اما چون غرض رساله شرح و وظایف و مسئولیت های خاص زنان است, این بحث را از همین جنبه ادامه می دهیم:
1- حجاب در پوشش ظاهری
و; لیضربن بخمرهن علی جنوبهن و لایبدین زینتهن الا ماظهر منها ; ))1
در این آیه که در ابتدای بحث مفصلاٌ ذکر شد, حد حجاب زنان مشخص شده است.

گفته اند : ‌((در دوران جاهلیت زنان روسری را بر پشت گوش خود می اندختند و سینه و بالای آن نمایان می شد.2
طوسی در تعریف ((خمار)) گفته است: ((خمار, پوشش سرزن است که بر پیشانی آویخته می شود.))3
مجمع البیان از قول ابن عباس نقل می کند: ((یعنی زن باید مو و سینه و دور گردن و زیر گلو را بپوشاند.))4
ابوالفتوح رازی نیز گفته است: ((یعنی چنان کنند که گریبان ایشان به مقنعه پوشیده باشد تا سینه ی ایشان پیدا نشود.))1
((زینت)) چیست؟

مفسرین در مورد آیه ی (ولایبدین زینتهن الا ماظهر منها)) و کلمه ی ((زینت)) نظرات مختلفی بیان داشته اند, از جمله:
در مجمع البیان می خوانیم: ((برخی گفته اند: زینت دو قسم است: آشکار و پنهان زینت آشکار, لازم نیست پوشیده شود و می توان به آن نگاه کرد, که در این زمینه سه قول است:
1- زینت آشکار, لباس است
2- زینت آشکار, سرمه, انگشتری و خضاب کف است.
3- زینت آشکار, صورت و کف دست هاست.2

برخی گفته اند: ((کلمه ی ابدا )) به معنی آشکار نمودن و اظهار است و مفهوم لغوی زینت, آن چه سبب تزیین میشود))3
برخی از مفسران بر این باورند: ((منظور از زینت, مواضع زینت است که نباید برای نامحرم آشکار شود, پس به قول ایشان به خود زینت می شود نظر کرد و تنها وظیفه ی زن این است که مواضع زینت مثل گوش و سینه را بپوشاند.1
زمخشری در کشاف گفته است: ((زینت عبارت است از چیزهایی که زن خود را بدان ها می آراید, اما زینت های پنهان مثل بازوبند, گردنبند, تاج, کمربند و گوشواره که باید پوشانیده شود.2

((حدیثی از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمود: آنچه روسری آن را می پوشاند, یعنی سرو گردن و بالاتر از دستبند, زینت است)).3
قرطبی نیز می گوید: ((زینت بر دو قسم است: خلقی, اکتسابی, زینت خلقی:
صورت زن است که اصل زینت است, اما زینت اکتسابی عبارت است از آن چیزی است که زن در زیبا نمودن خود مثل لباس, زیورآلات و ; به کار می گیرد.4
در المیزان چنین آمده است: ((مواضع و محل زینت خود را آشکار نکند, مگر آن مواضعی که عادهٌ ظاهر است و مطابق روایت, منظور از آن صورت و دو کف دست وقدم ها می باشد, در ادامه می فرماید: به زنان بگو تا اطراف مقنعه ها را به سینه های خود انداخته و آن را بپوشانند و زینت های خود را جز برای محارم هفت گانه ی نسبی و سببی آَشکار نکنند.1
برخی نیز گفته اند: (منظور از زینتهن)) اعضای بدن است.2
در مورد آیه ی: اوما مکت ایما نهن گفته اند: شامل غلامان و کنیزان می شود.3
در تفسیر الکبیر آمده است که: ((غلام نمی تواند به موی صاحبش (خانمش) نگاه کند.4
و درباره ی (اوالتابعین غیر اولی الاربه من الرجال اوالطفل) گفته اند: کلمه ی (اربه) از ماده ی (ارب), (بر وزن عرب) به معنی نیازمندی و شدت احتیاج است.5

فخر رازی در این باره گفته است: ( در اعراب (غیر) دو احتمال داده اند:
1- منصوب است: طفلان استثنا شده اند, مگر در صورتی که صاحب شهوت باشند
2- مکسور است: در صورتی که دارای صفت تابعین باشند, یعنی طفلانی که نیاز به زن ندارند.6
تابعین کیانند؟
در مجمع البیان ذکر شده است: (برخی گفته اند: مراد مرد ابهلی است که جیره خوار زن باشد و به زن توجهی ندارد (این نکته از امام صادق (ع) نقل شده است), برخی گویند: مقصود آدم های عقیمی هستند که تمایل جنسی در وجودشان نیست, عده ای گویند: منظور پیرمرد است؛ برخی نیز گویند: مراد غلام صغیر است. به هر حال مقصود هر که باشد, آیه مردی را که تمایل به زنان ندارد و جاذبه ی زن را درک نمی کند, از حکم استثنا نموده است.1
نسائهن کیانند؟

زنان, گروه دیگری هستند که از حکم عام استثنا شده اند, مصداق (نسائهن) میان مفسران به مناقشه رفته است . بدین ترتیب که:
برخی گفته اند: (زنان, در برابر زنان مومن لازم نیست خود را بپوشانند, اما در برابر زنان غیر مسلمان, باید خود را بپوشانند.2
طوس می نویسد: (مراد زنان مومن است نه مشرک)3
پاره ای گفته اند: (منظور زنانی است که با آن ها معاشرت و رفت و آمد دارند,

خواه مسلمان و یا غیر مسلمان باشد, برخی این را قول محکم گرفته اند.)1
در این باره حدیثی از امام صادق (ع) رسیده که فرمودند: سزاوار نیست که زن (مسلمان) نزد زن یهودی و نصرانی, کشف حجاب نماید, زیرا آن ها زن مسلمان را نزد شوهرانشان توصیف می کنند.2

در آیه ی دیگر آمده است: (یا ایها النبی قل لازواجک و بناتک و نسا المومنین یدینن یلیهن هن جلابیهن ذلک ادنی ان یعرفن فلایوذین; )3
در شان نزول آیه آمده است: ( زنان مسلمان به مسجد می رفتند و پشت سر پیامبر (ص) نماز می گذاردند, هنگام شب بعضی از جوانان هرزه, مزاحم آنان می شدند خداوند برای گرفتن بهانه از آن ها و یا به اشتباه نیفتادن آنان, دستور داد که زنان آزاده مقنعه ای بپوشند که بتواند از سر تا پایین بدن آن ها را بپوشاند.4
مصداق واژه ی (جلباب) چیست؟
ابن منظور می نویسد: (جلباب به معنی قمیص است), جامه ای است:
از خمار, گشاده تر و از ردا کوتاه تر, که زن بدان سرو سینه ی خود را می پوشاند و گفته جامه ای گشاد و کوتاه تر از ملحفه است.1
ابن ثیر می گوید: (جلباب) ازار و ردا است و نیز گفته: ملحفه است و آن مانند مقعنه می باشد که زن بدان سر و پشت و سینه خود را می پوشاند و جمع آن (جلابیب) است.2

طوسی از ابن عباس و مجاهد آورده است: (جلباب, خمار زن است و آن مقنعه ای است که پیشانی و سر خود را بدان پوشد, گاهی که برای کاری از خانه بیرون آید؛ و از گفته ی حسن می نویسد: جلابیب: ملحفه هاست که زن آن را بر چهره ی خود می آورد.3
قاموس (جلباب) را به پیراهن گشاد و کوچک تر از ملحفه که زن لباس های خود را با آن می پوشاند معنی کرده است.4
در تفسیر این کثیر آمده است: (ام سلمه روایتی دارد که وقتی آیه ی فوق نازل شد, زنان طایفه ی انصار جامه های پشمی سیاه به سر می کردند و در سیاهی مانند زاغ ها بودند و با همین وضع از کفار عبور می کردند. رسول اکرم در این مورد به آن ها اعتراض نکرد و همین دلیل تقریر و امضای آن حضرت است.1

روایتی از ابوهریره می گوید: (نسا کاسیات, عاریات, مائلات و ممیلات, لایدخلن الجنه2
می توان نتیجه گرفت: آن پوششی منظور است که اعضای بدن را بپوشاند و حجم اندام و جاذبیت های زنانه و لباس و زیور را آشکار نکند. و همه اتفاق دارند که کل بدن عورت است نسبت به اجنبی به جز صورت و دو دست از مچ تا انتهای انگشتان و دلیل آن آیه ی (21) از سوره ی نور و آیه ی (59) از سوره ی احزاب می باشد و صورت زن عورت نیست , مگر زنانی که به قصد تلذذ به آن نگاه شود و یا احتمال فتنه برود.3
قرآن کریم درباره ی زنان پیامبر (ص) می فرماید: و اذا سالتموهن متاعا فاسالوهن من ورا حجابٍ.4
در شان نزول آیه ی فوق روایت شده است: رسول خدا (ص) با بعضی از اصحاب غذا می خوردند که دست یکی از آن ها به دست عایشه اصابت کرد. و بر پیامبر این قضیه ناگوار آمد آیه نازل شد.1

برخی گفته اند: (منظور از حجاب در این آیه پوشش زنان نیست؛ بلکه حکمی اضافه بر آن است که مخصوص همسران رسول گرامی بوده, آن ها حتی با پوشش اسلامی در برابر مردم در این گونه موارد ظاهر نشوند, البته این حکم درباره ی زنان دیگر وارد نشده و در آن ها تنها رعایت پوشش کافی است.2
سوره ی نور, آیه ی (60), حدود حجاب را در مورد زنان سالخورده معین می کند: (والقواعد من النسا اللاتی لایرجون نکاحاً فلیس علیهن جناح ان یضعن ثیابهن غیر متبرجات بزینه و ان یستعفن خیر لهن و الله سمیع علیم.3
برخی از مفسران برآنند: (قواعد) یعنی زنان سالخورده ای که کسی رغبتی به مباشرت و نکاح با ایشان نداشته باشد و بعضی گفته اند : منظور زنان یائسه است. (تبرج) به معنای اظهار محاسن و زیباییهایی است که باید آن ها را بپوشاند.
این آیه ی استثنایی از حکم عمومی حجاب است, یعنی زنان مسنی که امید ازدواج ندارند, می توانند حجاب را مراعات نکنند, البته در صورتی که خودنمایی و زینت نداشته باشند, اما در ادامه می فرماید: به همین دلیل برای

زنان پوشیدگی بهتر از خودنمایی است و خدا شنواست.1
در مورد سن این زنان و این که تا چه حد برسند, حکم قواعد پیدا می کنند, آنان در برخی روایات به (مسنه) و در برخی دیگر به (قعود از نکاح) یعنی (بازنشستگی از ازدواج) تعبیر شده اند.2

اما جمعی از فقها و مفسرین آن را به معنی پایان دوران بیماری زنانه و رسیدن به حد نازایی و عدم رغبت کسی به ازدواج با آن ها دانسته اند.3
در برخی روایات در پاسخ به این سوال که کدامیک از لباس هایشان را می توانند فرو نهند, امام صادق فرمود: الجلباب4
در بیان السعاده می خوانیم: در مورد پیر زنان مو که استثنا شده چون از دیدن موهای آنان اگر برای مردان انزجار و تنفر حاصل نشود, قطعاً رغبت و میلی هم نشان نخواهند داد (خیر لهن) می گوید: جامه را پوشیدن بهتر از درآوردن آن است.)5

2- حجاب در نگاه کردن:
(قل للمومنین یغضوا من ابصارهم و یحفظوا فروجهم ذلک ازکی لهم ان الله خبیر بما یصنعون, و قل للمومنات یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن;1
در شان نزول آیه (30) سوره نور آمده است: (جوانی از انصار در کوچه های مدینه به زنی برخورد کرد که می آمد و در آن ایام زنان مقنعه ی خود را پشت گوش می انداختند, وقتی زن از او می گذشت, او را تعقیب کرد و از پشت او را می نگریست تا داخل کوچه ی بعدی شد و در آن جا استخوان یا شیشه ای که در دیوار بود به صورت جوان گیر کرد و آن را شکافت؛ همین که زن از نظرش غایب شد متوجه گردید که خون به سینه و لباسش می ریزد, نزد رسول الله رفت و جریان را گفت: آیه فوق نازل گردید.2
معنی لغوی (یغضوا)

(یغظوا) از ماده ی (غض) غض بصر یعنی : فرو خواباندن جشم از آن چه بر آن نگاه کردن حرام است.3 در مقایس اللغه آمده است: یعنی کاستن نگاه4
(یغضوا)؛ از ماده ی (غض) یعنی کوتاه کردن نگاه و صدا, در لسان العرب آمده است.
(غض العین: کفه, خفضه و کسره یعنی : چشم را از دیدن بازداشت, پایین آورد. و آن را شکست.1
راغب اصفهانی در مفردات می گوید: نگاه تند را مهار کردن و جلو آن را گرفتن و کم کردن است.2
برخی از مفسران برآنند: غرض از (غض), پوشاند ویا تنگ کردن چشم است. غض بصر این است که پیک های چشم را به هم نزدیک کنند که دید و نگاه محدودتر باشد, به عبارت دیگر با چشم گشاده و دریده نبینند.3

برخی هم (غض) را به معنای بستن و روی هم نهادن چشم معنا کرده اند.4
به کار رفتن (من) در آیه نیز از سوی مفسران به مناقشه رفته است
زمخشری می گوید: من تبعیض است و مقصود فروخواباندن نگاه از موارد حرام و محدود کردن نگاه به موارد حلال است.5

اردبیلی گفته است: بهتر است (من) را زائده بگیریم.1
از جمله نکاتی که مفسران بدان پرداخته و در بازشناسی چگونگی آن سخن گفته اند, این است که چرا در مساله ی (نگاه) (من) آمده ولی در (حفظ فرج) نیامده است؟
اردبیلی می گوید: (چون مساله ی نگاه, وسیع تر و گسترده تر از مساله ی فرج است, لذا در مساله ی نگاه (من) آمده است.2
چرا (غض) بر (حفظ فرج) مقدم شده است؟

سید قطب در این رابطه می گوید: (حفظ فرج پی آمد طبیعی فرو خواباندن چشم است و گامی است در استواری اراده و هوشیاری در حفاظت از افتادن در گناه و تسلط بر خواهش های نفسانی , از این روی بین آن دو در یک آیه جمع فرموده تا نشان دهد: یکی حالت سبب و دیگری جایگاه نتیجه را دارد و هر دو گام هایی هستند پی در پی, در صفحه ی ذهن و صحنه ی زندگی, نزدیک به نزدیک.3
برخی نیز گفته اند: نگاه کردن , مقدمه ی واقع شدن در فجور و ; است.4
در روح البیان نیز می خوانیم: نهی از نگاه و حفظ فرج قرین شد و مشعر به این است که خطر نگاه بسیار است, چه بسا سبب زنا می شود.1
در مورد (قل للمومنات یغضضن; ) عقیده برخی بر آن است که خطاب (قل للمومنین ; ) برای زن و مرد کفایت می کرد, ولی (مومنات) را مخصوصاً ذکر نمود تا اهمیت مساله را برساند و امرش را تاکید نماید. قرطبی می گوید: خداوند (مومنات) را به منظور تاکید اختصاصاً ذکر نمود, چون قول خداوند در (قل للمومنین) کلمه ی مومنین شامل زن مرد مومن می شود, چرا که هر خطایی در قرآن عام است.2
در اثنی عشری نیز آمده است: نهی از نظر نمودن و امر به ترک نظر, فقط تحریم نظر را عملاً اقتضا دارد, پس وقوع نظر سهوی و غیر عمدی جایز می ماند , لیکن چون چشم بر هم گزاردن و اغماض را امر فرموده است, پس نظر غیر عمدی را هم شامل می باشد, زیرا وقتی چشم بر هم نهادن واجب شد, نظر نکردن چه عمدی و چه سهوی, مسلم خواهد بود.3

پیامبر در ضمن وصیت به امیر مومنان فرمود: یا علی ! نظری را به دنبال نظری نفرست, زیرا اولی برای تو بخشوده است, اما دومی, خیر.4
برخی از فقها برآنند: هر آن چه مس آن جایز باشد, نظر به آن هم جایز است و هر چه نظر بر آن حرام, مس هم حرام است به اتفاق همه, مس در تلذذ قوی تر از نظر است.1
3- حجاب در گفتار:
(یا نسا النبی لستن کاحد من النسا ان اتقیتن فلاتحضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض و قلن قولاً معروفاً و قرن فی بیوتکن و لاتبرجن تبرج الجاهلیه الاولی)2
در آیه ی فوق که راجع به همسران پیامبر است و می توان حکم را به بقیه ی زنان مسلمان سرایت داد, از خضوع در گفتار و با لحن جذاب و دلبر با سخن گفتن نهی شده است.
زیرا این نحوه سخن گفتن, قلب بیمار شخص منحرف را به خود جلب کرده و او را به طمع می اندازد و زمینه ی فساد و انحراف را فراهم می اورد.
در مورد آیه ی (قرن فی بیوتکن) گفته اند: به دو معنا آمده است:
1- ملازم خانه های خود باشید و از منزل خارج نشوید, به این معنا بنابراین است که از (قرر) مشتق باشد و اصل آن (اقررن) بوده است, (را ) اول حذف شد و فتحه آن به (قاف) منتقل شد.
2- باوقار باشید موقر باشید این معنا بنابراین است که از (وقر) مشتق باشد1

برخی دیگر از مفسران برآنند: (ای زنان پیامبر در منازل خود قرار گیرید (درخانه مشغول باشید, اما موقع خارج شدن از منزل, مانند زنان دوره ی جاهلیت قبل از اسلام به خود زینت نداده برای مردان ظاهر مشوید).2
(ولا تبرجن تبرج الجاهلیه الاولی)

بعضی درباره ی آیه فوق چنین گفته اند : منظور از (جاهلیت اولی) جاهلیت قدیمی است که آن را (جاهلیت جهلا) می گفتند و آن زمان تولد حضرت ابراهیم است که زنان پیراهن مروارید دوز به تن می کردند و در میان راه ها خود را بر مردان عرضه می داشتند, پاره ای گویند: دوران میان آدم و حضرت نوح است و برخی گویند: مقصود جاهلیت زمان کفر پیش از اسلام است.3
می فرماید: در خانه هایتان بمانید و همانند روزگار جاهلیت آرامش و خودنمایی نکنید.

4- حجاب در رفتار
(; ولایضربن بارجلهن لیعلم ما یخفین من زینتهن ; )1
از دیگر جلوه های حجاب, رفتار سنگین و بامتانت برای زنان است طرز راه رفتن, نشست و برخاست و دیگر حرکات زن نباید هوس انگیز و محرک باشد و نظر مرد بیگانه را به خود جلب کند.

در تفسیر آیه فوق گفته اند: در آیه شریفه درباره طرز راه رفتن زن است, که باید با متانت و وقار باشد . در گذشته زن ها پاهای خود را چنان بر زمین می زدند که صدای خلخال آن ها شنیده شود. قرآن کریم آن ها را از این عمل نهی فرمود, برخی گویند: مقصود این است که موقع راه رفتن به گونه ای راه نروند که خلخال آنها آشکار شده و یا صدای آن ها شنیده شود.)3
پاره ای دیگر گفته اند: (زنان مومنه پاهای خود را محکم بر زمین نزنند تا صدای زیورآلاتشان به گوش رسد (زیورهایی مانند دستبند, خلخال, گوشواره و ; )3

لینک کمکی